Γεωπολιτική, Θρησκεία και Διεθνές Δίκαιο: Η Ιερουσαλήμ ως παγκόσμιο σημείο ανάφλεξης.
Γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil.).
Η περιοχή του Όρους του Ναού, στην Ιερουσαλήμ, δεν αποτελεί μόνο θρησκευτικό σύμβολο, αλλά και αντικείμενο σύνθετου διεθνούς νομικού καθεστώτος. Η παρουσία του Τέμενος Ομάρ και του ευρύτερου συγκροτήματος του Haram al-Sharif τελεί υπό καθεστώς ιδιαίτερης προστασίας, το οποίο έχει διαμορφωθεί μέσα από αποφάσεις διεθνών οργανισμών και νομικές ιστορικές συμφωνίες.
1. Το καθεστώς της Ιερουσαλήμ στο διεθνές δίκαιο, εδράζεται αρχικά στο Ψήφισμα 181 (1947) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, το οποίο προέβλεπε την καθιέρωση της πόλης ως corpus separatum υπό διεθνή διοίκηση.
Μετά τον Πόλεμος των Έξι Ημερών, η Ανατολική Ιερουσαλήμ, τέθηκε υπό ισραηλινό έλεγχο, γεγονός που οδήγησε σε σειρά αποφάσεων του Συμβούλιου Ασφαλείας ΟΗΕ: Ψήφισμα 242 (1967): Αρχή της μη απόκτησης εδάφους δια της βίας
Ψήφισμα 478 (1980): Μη αναγνώριση της προσάρτησης της Ιερουσαλήμ από το Ισραήλ.
Συνεπώς, το διεθνές δίκαιο εξακολουθεί να θεωρεί την Ανατολική Ιερουσαλήμ ως κατεχόμενο έδαφος.
2. Προστασία θρησκευτικών μνημείων και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η προστασία του χώρου ενισχύεται από την UNESCO, η οποία έχει χαρακτηρίσει την Παλαιά Πόλη της Ιερουσαλήμ ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Παράλληλα, ισχύουν:
Η Σύμβαση της Χάγης 1954,
η Τέταρτη Σύμβαση της Γενεύης, μάλιστα οι συμβάσεις αυτές απαγορεύουν:
Καταστροφή θρησκευτικών μνημείων, αλλαγή του χαρακτήρα ιερών τόπων σε κατεχόμενες περιοχές.
Επομένως, οποιαδήποτε ενέργεια κατεδάφισης ή μεταβολής του status quo θα συνιστούσε σοβαρή παραβίαση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.
3. Το καθεστώς του “status quo” και ο ρόλος της Ιορδανίας. Η διαχείριση του Haram al-Sharif διέπεται από ένα άτυπο αλλά ισχυρό καθεστώς “status quo”, στο οποίο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο η Ιορδανία μέσω του Ισλαμικού Waqf.
Η ρύθμιση αυτή ενισχύθηκε από τη Συνθήκη Ειρήνης Ισραήλ–Ιορδανίας 1994, η οποία αναγνωρίζει τον ειδικό ρόλο της Ιορδανίας στα ιερά μουσουλμανικά μνημεία.
Οποιαδήποτε μονομερής αλλαγή:
Θα μπορεί να θεωρηθεί ως παραβίαση της διεθνούς συμφωνίας. Και θα μπορεί να ενεργοποιήσει περιφερειακές εντάσεις.
4. Γεωπολιτικές συνέπειες της πιθανής ανατροπής, η
υποθετική καταστροφή του Τεμένους και η ανέγερση νέου Ναού θα είχε άμεσες συνέπειες, όπως:
α. Περιφερειακή σύγκρουση, όπου πιθανώς θα εμπλέκονταν κράτη όπως:
Ιράν
Τουρκία
Αραβικός κόσμος συνολικά.
β. Ενεργοποίηση μη κρατικών δρώντων. Οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ θα μπορούσαν να εμπλακούν στρατιωτικά.
γ. Παγκόσμια αστάθεια.
Η κρίση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ευρύτερη σύγκρουση, λόγω εμπλοκής μεγάλων δυνάμεων.
5. Η θρησκεία ως παράγοντας διεθνών σχέσεων, με εσχατολογικές αντιλήψεις, όπως αυτές που συνδέονται με τη Αποκάλυψη του Ιωάννη και τη θεολογία του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, μπορεί να μην αποτελούν μέρος του διεθνούς δικαίου, όμως το ερμηνεύουν και το καταγράφουν.
Ωστόσο, στη σύγχρονη διεθνολογία αναγνωρίζεται ότι: Οι θρησκευτικές αφηγήσεις επηρεάζουν στρατηγικές επιλογές.
Διαμορφώνουν εθνικές ταυτότητες και μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτες συγκρούσεων.
Η εργαλειοποίηση τέτοιων αφηγήσεων ή ερμηνειών ενδέχεται να δημιουργήσει αυτό που στη θεωρία διεθνών σχέσεων αποκαλείται “security dilemma” με πολιτισμικά χαρακτηριστικά.
6. Συμπέρασμα είναι ότι η διεθνολογική προσέγγιση και η πιθανότητα δραστικής μεταβολής στο καθεστώς της Ιερουσαλήμ:
Συγκρούεται με το ισχύον διεθνές δίκαιο και
αντιβαίνει σε διεθνείς πολυμερείς συμφωνίες και ενέχει εξαιρετικά υψηλό γεωπολιτικό κόστος.
Επομένως, ενώ οι μεσσιανικές αφηγήσεις διατηρούν τη ραβινική θεολογική και πολιτισμική τους σημασία, η πραγμάτωσή τους στο πεδίο της διεθνούς πολιτικής προσκρούει σε ένα πυκνό πλέγμα νομικών, διπλωματικών και στρατηγικών περιορισμών, που θεωρώ θα μπορέσουν να παρακαμφθούν με τον ένα ή άλλο τρόπο. Τότε όταν πλέον θα έχει έλθει το πλήρωμα του χρόνου, για την εμφάνιση του μεσσία του Ισραήλ (για τους Χριστιανούς αντι.χριστος) και την παράλληλη κατασκευή του ναού του Σολομώντα. Οψόμεθα.
