Οι πολλαπλές κρίσεις που βιώνουμε ως κοινωνία μας έχουν αφυπνίσει σε πολύ μεγάλο. Μας ξύπνησαν συνειδήσεις και έφεραν στην επιφάνεια στοιχεία ενός άτυπου ηθικού κώδικα που είχε κάπου ξεχαστεί σε ένα χρονοντούλαπο της ιστορίας, αν και κατά καιρούς προστρέχαμε σε αυτόν.
Αυτό έγινε σε ένα σημαντικό βαθμό εν μέσω της οικονομικής κρίσης από το 2010 μετά την έλευση των μνημονίων και φάνηκε ιδιαίτερα την περίοδο της πανδημίας. Το εμείς μπήκε πάνω από το εγώ, παρά το γεγονός του ισχυρού αισθήματος της αυτοσυντήρησης που ενίοτε έφερνε σε δεύτερη μοίρα τη συλλογική επιβίωση.
Το θετικό όμως για την ελληνική κοινωνία είναι πως οι κρίσεις έφεραν τη συντριπτική πλειοψηφία ενώπιον και ηθικών διλημμάτων και δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για να ξανασυναντήσουμε βασικές αξίες.
Μας οδήγησαν σε φιλοσοφικές αναζητήσεις για την πορεία της ίδιας μας της ζωής, αλλά και συνολικά της κοινωνίας.
Σε μεγάλο βαθμό ο ατομικισμός έδωσε τη θέση του σε μια συλλογική κοινωνική αναζήτηση που ενδυναμωνόταν όσο μεγάλωνε η κρίση κυρίως κατά την περίοδο της πανδημίας και το φάντασμα του θανάτου αιωρούνταν πάνω από τον πλανήτη.
Πρωτόγνωρες καταστάσεις που δημιούργησαν τις συνθήκες για ένα νέο είδος βολονταρισμού και ιδεαλισμού, αλλά και της ενίσχυσης και ανανέωσης του ηθικού οπλοστασίου μιας κοινωνίας που αναζητούσε και αναζητά απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα που έχουν να κάνουν με την ίδια της την ύπαρξη.
Στην Ισπανία, υπάρχει το περίφημο προσκύνημα του Σαντιάγο δε Κομποστέλα (στην αυτόνομη κοινότητα της Γαλικίας στην Ισπανία), ένα από τα τρία μεγαλύτερα προσκυνήματα του καθολικού κόσμου από την εποχή του Μεσαίωνα. Για να φθάσει κανείς εκεί,ακολουθεί μια διαδρομή περίπου 900χλμ, τον περίφημο Δρόμο του Αγίου Ια κώβου (Camino de Santiago) που κατά την παράδοση οδηγούσε στο «τέλος του κόσμου» ως μια διαδικασία εξαγνι σμού.
Αυτή η διαδικασία εξαγνισμού φάνηκε πολλές φορές στη διάρκεια των πολλαπλών κρίσεων που βιώσαμε και οι οποίες έφεραν τους πάντες σε φάση αναζήτησης και εσωτερικού εξαγνισμού από αντιλήψεις του παρελθόντος που οδήγησαν, εκτός από την οικονομική κατάρρευση και πολιτική αναδιάταξη των συσχετισμών, σε κρίση με πολλαπλές συνέπειες σε αξίες, σε πολιτισμό επίπεδο και ηθικό υπόβαθρο.
Όμως, μέσα από την απαραίτητη διαδικασία αυτογνωσίας, καλούμαστε και τώρα πιο ήρεμα από την περίοδο των τελευταίων κρίσεων να βρούμε λύσεις ακολουθώντας έναν αντίστοιχο δρόμο όπως του Αγίου Ιακώβου. Ένα δρόμο που δεν οδηγεί στο τέλος του κόσμου, αλλά σε μια ενδεχομένως καλύτερη κοινωνία.
Το λυκόφως του παλαιού κόσμου που πολλοί είδαν, μας φέρνει ενόψει και του νέου έτους, του 2023, στο λυκαυγές ενός νέου κόσμου που θα διαφέρει απ’ όσα ξέραμε μέχρι πρόσφατα.
Τα όσα συνέβησαν ορίζουν τις συντεταγμένες αυτού του νέου κόσμου που πρέπει να έχει στον πυρήνα του τις αξίες του προαναφερόμενου νέου βολονταρισμού, αλλά και πιστή υπεράσπιση κατακτήσεων δεκαετιών σε σειρά ζητημάτων, από τα εργασιακά ως το Κράτος Δικαίου και ατομικά καικοινωνικά δικαιώματα.
Σε αυτό το νέο τοπίο οφείλουμε όλοι να προσαρμοστούμε και στο πλαίσιο μια νέας εθνικής αυτογνωσίας που εί- ναι απαραίτητη -δυστυχώς οι επέτειοι για το 1821 και το 1922 δεν βοήθησαν όσο έπρεπε- να αναλογιστούμε τι πρέπει να διορθωθεί για να υπάρξει μια καλύτερη κοινωνία και ο νέος κοινωνικός βολονταρισμός. Οι Ρωμαίοι έλεγαν «όλα τα πράγματα αλλάζουν, κι εμείς αλλάζουμε μαζί με αυτά». Omniamutantur, no et mutamur in illis.
Το 2023 μπορεί και πρέπει να είναι διαφορετικό.
* Ο Άρης Ραβανός είναι δημοσιογράφος, δικηγόρος Αθηνών και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πειραιώς
Δείτε τη συνέντευξη στο τεύχος Απριλίου 2023 που κυκλοφορεί με διπλό εξώφυλλο σε όλη την Ελλάδα !
