Υπάρχουν άνθρωποι που πάνω στη σκηνή υποδύονται ζωές και άνθρωποι που, μέσα από τη δική τους ζωή, μαθαίνουν να κοιτούν βαθύτερα τον άνθρωπο. Η Ιωάννα Μαρμάρου ανήκει και στις δύο κατηγορίες. Ηθοποιός και κλινική ψυχολόγος, κινείται ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους που τελικά συναντιούνται σε ένα κοινό σημείο, στην ανθρώπινη ανάγκη να επικοινωνήσουμε, να καταλάβουμε, να γελάσουμε, αλλά και να αντέξουμε όσα πολλές φορές κρύβουμε ακόμη και από τον ίδιο μας τον εαυτό.
Με αφορμή την παράσταση «Ο Μπογιατζής», που έρχεται στην Πάτρα και στο θέατρο «Επίκεντρο+» την Παρασκευή 2 Οκτωβρίου 2026: στις 21:15, το Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026: στις 21:15 και την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026: στις 20:00 , μιλά για τα ψέματα που λέμε για να προστατεύσουμε την εικόνα μας, για τους ρόλους που φοράμε καθημερινά χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε, αλλά και για εκείνη τη δύσκολη στιγμή που η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που δείχνουμε και σε αυτό που πραγματικά αισθανόμαστε μεγαλώνει επικίνδυνα.
Μιλά ακόμη για την απαιτητική διαδρομή της στο θέατρο, την απόρριψη, τις απογοητεύσεις, τα όρια που έμαθε να βάζει και την ανάγκη να μην βαφτίζεται ποτέ η κακοποιητική συμπεριφορά τέχνη.
Η Ιωάννα Μαρμάρου συνομιλεί με τη δημοσιογράφο Ευτυχία Λαμπροπούλου για το περιοδικό “Πατρινόραμα, Hellenic”.
Στην κωμωδία «Ο Μπογιατζής» οι ήρωες εγκλωβίζονται σε μια σειρά από ψέματα για να επιβιώσουν κοινωνικά. Με τη διπλή σας ιδιότητα, ως ηθοποιός και κλινική ψυχολόγος, πιστεύετε ότι το ψέμα είναι τελικά ο πιο εύκολος μηχανισμός άμυνας του σύγχρονου ανθρώπου και πότε όλο αυτό το κοινωνικό θέατρο γίνεται επικίνδυνο για την ψυχική μας υγεία;
Δεν θα έλεγα ότι το ψέμα είναι κατ’ ανάγκη ο ευκολότερος μηχανισμός άμυνας. Θα έλεγα όμως ότι πολλές φορές ο άνθρωπος κατασκευάζει εκδοχές της πραγματικότητας που μπορεί να αντέξει καλύτερα. Και το ενδιαφέρον είναι ότι δεν λέμε ψέματα μόνο στους άλλους αλλά την ίδια στιγμή λέμε και στον ίδιο μας τον εαυτό.
Εκεί συναντιούνται για μένα με έναν παράξενο τρόπο η ψυχολογία και το θέατρο. Στη σκηνή υποδυόμαστε συνειδητά έναν άλλον άνθρωπο. Στη ζωή, όμως, πολλές φορές υποδυόμαστε ασυνείδητα αυτό που πιστεύουμε ότι οι άλλοι περιμένουν από εμάς… για παράδειγμα τον δυνατό, τον ευτυχισμένο, τον επιτυχημένο, εκείνον που «τα έχει όλα υπό έλεγχο».
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που δείχνουμε και σε αυτό που πραγματικά αισθανόμαστε γίνεται τόσο μεγάλη, ώστε χάνουμε την επαφή με τις δικές μας ανάγκες.
Και αυτό ακριβώς κάνει ο «Μπογιατζής» με έναν εξαιρετικά αστείο τρόπο…οι ήρωες προσπαθούν να διατηρήσουν μια εικόνα και, για να σώσουν ένα ψέμα, αναγκάζονται να δημιουργήσουν ένα μεγαλύτερο. Μέχρι που η πραγματικότητα αποφασίζει να τους εκδικηθεί! Το κοινό γελάει, αλλά μέσα στο γέλιο αναγνωρίζει και κάτι πολύ ανθρώπινο. Κι αυτό είναι για μένα το ωραίο θέατρο.
Μια θεατρική πρεμιέρα και μια περιοδεία απαιτούν τεράστια αποθέματα ενέργειας. Πώς είναι η χημεία σας με τον Γιώργη Κοντοπόδη και πώς λειτούργησε η καθοδήγηση του Αλέξανδρου Λιακόπουλου; Υπήρξαν στιγμές έντασης ή μεγάλης συναισθηματικής φόρτισης κατά τη διάρκεια των δοκιμών, όπου χρειάστηκε τελικά να επιστρατεύσετε την ψυχραιμία και τα εργαλεία του ψυχολόγου για να εξομαλυνθεί η κατάσταση;
Θα σας απογοητεύσω λίγο εδώ! Δεν πηγαίνω στην πρόβα ως ψυχολόγος και δεν θα ήθελα ποτέ να το κάνω. Πηγαίνω ως ηθοποιός και ως συνεργάτης. Και ευτυχώς δεν χρειάστηκε να «θεραπεύσω» κανέναν στα παρασκήνια!
Με τον Γιώργη υπάρχει μια πολύ ζωντανή σκηνική επικοινωνία και αυτό είναι απαραίτητο σε μια κωμωδία σαν τον «Μπογιατζή». Το κωμικό timing απαιτεί να ακούς πραγματικά τον άλλον, να είσαι παρών και να μπορείς να του παραδώσεις τη σκηνή για να σου την επιστρέψει. Η εμπειρία του Γιώργη και η ενέργειά του δημιουργούν ένα πολύ δυνατό παιχνίδι επί σκηνής.
Και βέβαια αυτό αφορά συνολικά τη μεταξύ μας χημεία. Με τη Δανάη Καλοπήτα έχουμε επίσης πολύ δυνατές σκηνές, καθώς η συνάντηση της Jane με τη Marcia δημιουργεί μια ιδιαίτερη ένταση και μια πολύ ενδιαφέρουσα γυναικεία αναμέτρηση. Είναι από εκείνες τις περιπτώσεις όπου η σκηνική σύγκρουση λειτουργεί ακριβώς επειδή υπάρχει εμπιστοσύνη και ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των ηθοποιών.
Ο Αλέξανδρος Λιακόπουλος, από την άλλη, μας βοήθησε να βρούμε ακριβώς αυτή την ισορροπία που χρειάζεται το έργο… και αυτό είναι να μη «ζητάμε» το γέλιο. Γιατί πιστεύω ότι η καλύτερη κωμωδία γεννιέται όταν ο ηθοποιός αντιμετωπίζει με απόλυτη σοβαρότητα μια κατάσταση που για τον θεατή είναι ξεκαρδιστική.
Και ίσως η ψυχολογία να υπάρχει τελικά κάπου στο βάθος, όχι ως εργαλείο που χρησιμοποιώ στους συναδέλφους μου, αλλά ως τρόπος με τον οποίο έχω μάθει να παρατηρώ και να ακούω τον άνθρωπο.
Έχει τύχει ποτέ στην καριέρα σας να βρεθείτε στην εξαιρετικά αμήχανη θέση, ένας θεραπευόμενος από το γραφείο σας να βρεθεί το βράδυ στην πρώτη σειρά του θεάτρου για να σας δει να υποδύεστε έναν τελείως διαφορετικό, ίσως και προκλητικό ρόλο; Πώς διαχειρίζεται κανείς αυτό το ξαφνικό σπάσιμο των ορίων ανάμεσα στην επιστημονική εγκυρότητα και την καλλιτεχνική έκθεση, και πόσο εύκολο είναι να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη την επόμενη ημέρα;
Πράγματι μου έχει συμβεί ένας θεραπευόμενός μου να έρθει να με δει σε παράστασή μου. Είναι μια ιδιαίτερη στιγμή, γιατί ξαφνικά δύο κόσμοι που συνήθως παραμένουν σαφώς διαχωρισμένοι συναντιούνται στον ίδιο χώρο.
Η ιδιότητα της ψυχολόγου και η ιδιότητα της ηθοποιού συνυπάρχουν μέσα μου, αλλά οι δύο χώροι έχουν πολύ σαφή όρια. Και για μένα αυτά τα όρια είναι εξαιρετικά σημαντικά. Ένας άνθρωπος που με γνωρίζει μέσα από ένα θεραπευτικό πλαίσιο μπορεί φυσικά να γνωρίζει ότι είμαι και ηθοποιός, όπως γνωρίζει και άλλες δημόσιες πλευρές της επαγγελματικής μου ταυτότητας. Αυτό όμως δεν αλλάζει ούτε τη δεοντολογία ούτε τον σεβασμό με τον οποίο αντιμετωπίζω τη θεραπευτική σχέση.
Όταν λοιπόν συνέβη, δεν αισθάνθηκα ότι έπρεπε να «κρύψω» την καλλιτεχνική μου πλευρά ή να απολογηθώ γι’ αυτήν. Αντίθετα, μου υπενθύμισε κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό…κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνο ένας ρόλος.
Ένας ηθοποιός μπορεί πάνω στη σκηνή να εκτεθεί, να φωνάξει, να γελάσει, να ερωτευτεί, να γίνει αντιπαθής, αστείος ή προκλητικός. Αυτό δεν σημαίνει ότι ταυτίζεται με τον χαρακτήρα που υποδύεται. Όπως αντίστοιχα ένας ψυχολόγος, όταν κλείσει η πόρτα του γραφείου του, εξακολουθεί να είναι ένας ολόκληρος άνθρωπος, με δημιουργικότητα, ενδιαφέροντα και διαφορετικές πλευρές της προσωπικότητάς του.
Για μένα το ουσιαστικό είναι να μη συγχέονται τα πλαίσια. Στο θέατρο δεν θέλω να είμαι «η ψυχολόγος που παίζει». Θέλω να είμαι η ηθοποιός που υπηρετεί τον ρόλο της και σε αυτή την παράσταση θέλω να είμαι η Jane. Και όταν επιστρέφω στο επιστημονικό μου πλαίσιο, επιστρέφω με την ευθύνη, τη δεοντολογία και τα όρια που αυτό απαιτεί.
Ίσως τελικά αυτή η συνύπαρξη να μην αφαιρεί κάτι από καμία από τις δύο ιδιότητές μου. Αντίθετα, αισθάνομαι ότι η μία με βοηθά να κατανοώ βαθύτερα την άλλη, γιατί και οι δύο, με εντελώς διαφορετικό τρόπο, έχουν στο κέντρο τους τον άνθρωπο.
Μιλάμε διαρκώς στις μέρες μας για την εργασιακή εξάντληση, το λεγόμενο burnout, και τις συνέπειές του. Εσείς μοιράζετε τη ζωή σας ανάμεσα σε δύο άκρως απαιτητικά επαγγέλματα που απαιτούν να αδειάζετε συνεχώς την ψυχή σας, είτε ακούγοντας τον πόνο των άλλων είτε ενσαρκώνοντας τις αγωνίες των ρόλων. Ποιο είναι το προσωπικό σας κόστος σε αυτή τη διαδρομή, και πώς καταλαβαίνετε ότι η Ιωάννα πρέπει επειγόντως να τραβήξει χειρόφρενο για να μην καταρρεύσει συναισθηματικά;
Έχω μάθει ότι το «μπορώ» δεν σημαίνει πάντοτε και «πρέπει».
Είμαι ένας άνθρωπος που αγαπά να δημιουργεί. Η ψυχολογία, η υποκριτική, η μουσική, ο χορός μπορεί να φαίνονται διαφορετικοί κόσμοι, αλλά για μένα έχουν μια κοινή ρίζα…την επικοινωνία και την επαφή με τον άνθρωπο. Όταν όμως αγαπάς πολύ αυτά που κάνεις, υπάρχει ο κίνδυνος να θεωρείς ότι οι αντοχές σου είναι ανεξάντλητες. Δεν είναι.
Προσπαθώ λοιπόν να ακούω τα μικρά σημάδια πριν γίνουν μεγάλα, όπως την κόπωση, την απώλεια συγκέντρωσης, την ανάγκη για ησυχία, ακόμη και τη στιγμή που κάτι που αγαπάς αρχίζει να γίνεται μόνο υποχρέωση.
Και έχω καταλάβει κάτι που θεωρώ σημαντικό….η ξεκούραση δεν είναι ανταμοιβή επειδή υπήρξαμε αρκετά παραγωγικοί. Είναι ανάγκη. Χρειάζεται να αφήνουμε χώρο και για τον εαυτό μας, όχι μόνο για όλους τους ρόλους που υπηρετούμε.
Ο χώρος του θεάτρου είναι γνωστός για τον έντονο ανταγωνισμό του και τις, ενίοτε, σκληρές κριτικές που δέχονται οι καλλιτέχνες. Υπήρξε κάποια στιγμή στην πορεία σας που μια αρνητική κριτική ή μια κακοποιητική συμπεριφορά στον χώρο σάς πλήγωσε τόσο βαθιά, που σκεφτήκατε σοβαρά να εγκαταλείψετε οριστικά την υποκριτική και να αφοσιωθείτε αποκλειστικά στην επιστήμη σας;
Είχα την τύχη, αλλά και την πρόκληση, να μπω στον χώρο του θεάτρου μόλις στα 19 μου χρόνια. Και λέω «πρόκληση», γιατί μπήκα σε έναν χώρο πολύ όμορφο και δημιουργικό, αλλά ταυτόχρονα απαιτητικό, ανταγωνιστικό και συχνά σκληρό. Έναν χώρο που, ειδικά όταν είσαι τόσο νέος, σε αναγκάζει να αποκτήσεις πολύ γρήγορα «γερό στομάχι».
Από τα 19 μου μέχρι σήμερα δεν έχω σταματήσει να δουλεύω, σεζόν με τη σεζόν. Μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια υπήρξαν φυσικά απογοητεύσεις, δύσκολες συνεργασίες, στιγμές αμφισβήτησης. Όταν μάλιστα είσαι ηθοποιός, η «απόρριψη» μπορεί εύκολα να γίνει προσωπική, γιατί το εργαλείο της δουλειάς σου είσαι εσύ… δηλαδή το σώμα σου, η φωνή σου, η εικόνα σου, το συναίσθημά σου.
Νομίζω λοιπόν ότι ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που χρειάστηκε να μάθω πολύ νωρίς ήταν να ανακαλύψω ποια είμαι και, ταυτόχρονα, να μάθω να προστατεύω αυτό που είμαι πάση θυσία. Να μπορώ να ακούσω μια κριτική χωρίς να καταρρέω από αυτήν, να αναγνωρίζω ένα λάθος μου χωρίς να ακυρώνω τον εαυτό μου και, κυρίως, να ξεχωρίζω την αυστηρότητα και την απαίτηση μιας δουλειάς από την προσβολή ή την κακοποιητική συμπεριφορά. Γιατί το δεύτερο δεν είναι και δεν πρέπει να βαφτίζεται ποτέ «τέχνη».
Δεν ξέρω αν φτάνουμε ποτέ σε ένα σημείο όπου μπορούμε να πούμε «τώρα πια βρήκα ποια είμαι». Προσωπικά, όσο περνούν τα χρόνια, αισθάνομαι ότι με βρίσκω όλο και περισσότερο. Και θέλω να πιστεύω ότι αυτό θα συνεχίσει να συμβαίνει κάθε χρόνο. Μεγαλώνω, αλλάζουν οι επιλογές μου, τα όριά μου γίνονται πιο καθαρά, γνωρίζω καλύτερα τι θέλω να υπηρετήσω και, εξίσου σημαντικό, τι δεν είμαι πλέον διατεθειμένη να δεχτώ.
Ίσως λοιπόν το θέατρο να μη μου έμαθε μόνο πώς να γίνομαι κάποια άλλη πάνω στη σκηνή. Με ανάγκασε, μέσα στα χρόνια, να ανακαλύψω ποια είμαι όταν σβήνουν τα φώτα.
Και όσο εξακολουθώ να έχω αυτή την περιέργεια για τους ανθρώπους, για τους ρόλους, αλλά και για τις άγνωστες ακόμη πλευρές του εαυτού μου, δεν έχω λόγο να εγκαταλείψω τη σκηνή. Έχω λόγο να επιστρέφω σε αυτήν.
Στην Ελλάδα του σήμερα η πρόσβαση στην ψυχική υγεία παραμένει ακριβή για τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών, ενώ και το θέατρο θεωρείται συχνά μια πολυτέλεια που κόβεται πρώτη από τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Πώς νιώθετε όταν βλέπετε ανθρώπους να στερούνται είτε τη θεραπεία είτε την τέχνη λόγω οικονομικών δυσκολιών, και ποιο από τα δύο θεωρείτε μεγαλύτερη και πιο επείγουσα ανάγκη σε περιόδους κοινωνικής κρίσης;
Δεν θα ήθελα να βάλω την ψυχική υγεία και την τέχνη σε έναν ανταγωνισμό για το ποια είναι περισσότερο απαραίτητη. Είναι διαφορετικές ανάγκες και, προφανώς, όταν ένας άνθρωπος χρειάζεται φροντίδα ψυχικής υγείας, πρέπει να έχει ουσιαστική πρόσβαση σε αυτή.
Αλλά θα υπερασπιστώ και κάτι που πολλές φορές ξεχνάμε…η τέχνη, όπως και η ψυχοθεραπεία δεν είναι απλώς ένα «περιττό έξοδο» που υπάρχει μόνο όταν όλα στη ζωή μας πηγαίνουν καλά.
Σε δύσκολες περιόδους ο άνθρωπος έχει ανάγκη και να συναντηθεί με άλλους ανθρώπους, να συγκινηθεί, να ακούσει μουσική, να γελάσει, να βγει για λίγο από τη στενότητα της καθημερινότητάς του. Το θέατρο δεν αντικαθιστά φυσικά την ψυχοθεραπεία, ούτε πρέπει να συγχέουμε τα δύο. Μπορεί όμως να μας θυμίσει ότι αισθανόμαστε, ότι επικοινωνούμε, ότι δεν είμαστε μόνοι.
Και ειδικά σήμερα πιστεύω ότι το γέλιο έχει μεγάλη αξία. Όχι ως άρνηση των δυσκολιών, αλλά ως μια μικρή ανάσα μέσα σε αυτές. Γι’ αυτό χαίρομαι ιδιαίτερα που ερχόμαστε στην Πάτρα με μια παράσταση που προσφέρει πραγματικό γέλιο, χωρίς να είναι κενή περιεχομένου.
Αν έπρεπε να απομονώσετε μία μόνο φράση από το έργο που παρουσιάζετε στην Πάτρα στο θέατρο «Επίκεντρο+», μια ατάκα που περιγράφει απόλυτα τη δική σας προσωπική φιλοσοφία για τη ζωή και τις ανθρώπινες σχέσεις αυτή τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ποια θα ήταν αυτή, και με ποιο κυρίαρχο συναίσθημα θέλετε να αποχωρήσουν οι θεατές από το θέατρο μετά το τέλος της παράστασης;
Δεν ξέρω αν θα διάλεγα μία συγκεκριμένη ατάκα. Θα προτιμούσα να κρατήσω κάτι από την ουσία του έργου…ότι όσο κι αν προσπαθούμε να «διακοσμήσουμε» τη ζωή μας και να παρουσιάσουμε προς τα έξω την τέλεια εικόνα, οι αλήθειες μας πάντα βρίσκουν έναν τρόπο να εμφανιστούν.
Και ίσως τελικά οι ανθρώπινες σχέσεις να γίνονται πιο αληθινές όταν έχουμε λίγο περισσότερο θάρρος να είμαστε αυτό που είμαστε και λίγο λιγότερο φόβο για το πώς θα φανεί αυτό στους άλλους.
Όσο για το κοινό, πρώτα απ’ όλα θέλω να γελάσει. Να γελάσει πολύ! Ζούμε σε μια καθημερινότητα που μας φορτίζει διαρκώς με πληροφορία, αγωνία και υποχρεώσεις και νομίζω ότι έχουμε πραγματική ανάγκη να βρεθούμε για λίγο μαζί, σε μια θεατρική αίθουσα, και να αφεθούμε.
Και αν, φεύγοντας από το «Επίκεντρο+», μαζί με το γέλιο πάρει ο καθένας και μια μικρή σκέψη για τις σχέσεις, τα ψέματα που λέμε, τις αλήθειες που φοβόμαστε και τις παράλογες καταστάσεις στις οποίες μπορεί να μας οδηγήσει η ανάγκη να διατηρήσουμε τα προσχήματα, τότε για μένα η παράσταση έχει πετύχει κάτι ακόμη πιο όμορφο.
Γιατί ο «Μπογιατζής» είναι μια κωμωδία που σε κάνει να γελάς με τους ήρωές της μέχρι εκείνη τη στιγμή που αναγνωρίζεις, ίσως, κάτι δικό σου μέσα τους.
Τελικά αυτό είναι και το μεγαλύτερο στοίχημα του «Μπογιατζή». Να γελάσεις με τους ήρωες, να παρακολουθήσεις τα ψέματα που σκαρφίζονται για να διατηρήσουν τα προσχήματα και, κάποια στιγμή, να καταλάβεις πως πίσω από το γέλιο υπάρχει κάτι γνώριμο. Κάτι δικό σου.
Γιατί όλοι, λίγο ή πολύ, έχουμε φορέσει έναν ρόλο. Έχουμε προσπαθήσει να δείξουμε πιο δυνατοί, πιο ήρεμοι, πιο ευτυχισμένοι από όσο πραγματικά νιώθαμε. Έχουμε φοβηθεί την αλήθεια και έχουμε προστατεύσει τα προσχήματα. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, έχουμε ξεχάσει ότι δεν χρειάζεται να είμαστε συνεχώς τέλειοι, δυνατοί και διαθέσιμοι για όλους.
Η Ιωάννα Μαρμάρου υπενθυμίζει πως η ξεκούραση δεν είναι ανταμοιβή επειδή υπήρξαμε αρκετά παραγωγικοί, είναι ανάγκη. Και ίσως αυτή η φράση να μένει τελικά περισσότερο από οποιαδήποτε θεατρική ατάκα. Γιατί πίσω από τα φώτα, τους ρόλους και το χειροκρότημα υπάρχει πάντα ο άνθρωπος. Εκείνος που κουράζεται, φοβάται, αναζητά, αλλάζει και προσπαθεί να ανακαλύψει λίγο καλύτερα ποιος πραγματικά είναι.
Και όταν τα φώτα σβήσουν, ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο που μπορεί να πάρει μαζί του ο θεατής, όχι μόνο το γέλιο μιας κωμωδίας, αλλά και μια μικρή υπενθύμιση πως πίσω από κάθε ρόλο υπάρχει ένας άνθρωπος και πίσω από κάθε προσποιητή εικόνα μια αλήθεια που περιμένει να ακουστεί.
