Σε μια εποχή όπου το θέατρο καλείται να φωτίσει ξανά τις λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στον πολίτη, την εξουσία και την προσωπική ευθύνη, ο ηθοποιός και μεταφραστής Παλαιολόγος Χαλίδας επιχειρεί μια διπλή δημιουργική διαδρομή να μεταφέρει ένα έργο στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα και ταυτόχρονα να το ζωντανέψει επί σκηνής. Μιλώντας στη δημοσιογράφο Ευτυχία Λαμπροπούλου για το περιοδικό Πατρινόραμα – Hellenic, αποκαλύπτει τις προκλήσεις της μετάφρασης, την ευθύνη της υποκριτικής και τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στο χιούμορ, την ειρωνεία και την ανθρώπινη αγωνία. Μέσα από τις απαντήσεις του αναδεικνύεται όχι μόνο η καλλιτεχνική διαδικασία, αλλά και η βαθύτερη πολιτική διάσταση ενός έργου που παραμένει διαχρονικά επίκαιρο.
Μεταφράζετε και ερμηνεύετε το έργο. Πώς επηρεάζει η μεταφραστική σας ματιά την υποκριτική σας προσέγγιση;
Η μετάφραση ενός θεατρικού έργου είναι από μόνη της μια δυναμική διαδικασία. Δεν μεταφέρεις μόνο λέξεις από μια γλώσσα σε μια άλλη αλλά μπαίνεις στον κόσμο του έργου και δρας μαζί με τους ήρωές του. Οπότε είναι λογικό αυτή η βουτιά να αφήνει τα ίχνη της προσεγγίζοντας τον ρόλο όταν καλείσαι να τον υποστηρίξεις. Γενικά πιστεύω ότι η μεταφραστική διαδικασία στο σύνολό της με βοήθησε πολύ στη κατανόηση του κειμένου και των λειτουργιών του
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις στη μεταφορά της καυστικότητας και της ειρωνείας του Νικολάι Άλντο στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα;
Ο κάθε λαός έχει διαφορετικούς κώδικες για να εκφράζεται, να διαμαρτύρεται και να σατιρίζει. Αυτό που έπρεπε να γίνει με αυτό το κείμενο ήταν να βρεθούν οι αντίστοιχοι ελληνικοί κώδικες για την έκφραση του νοήματος αλλά πολύ περισσότερο των κωμικών καταστάσεων που εμπεριέχει το έργο. Έγιναν άπειρα «χτενίσματα» του κειμένου προκειμένου να βρεθεί η καλύτερη φόρμα. Σε αυτή τη διαδικασία βοήθησε και η συνάδελφός μου που παίζει στο έργο, Ελένη Καλαντζοπούλου, με την οποία περάσαμε πολλές ώρες διαμορφώνοντας το κείμενο.
Ο χαρακτήρας του κρατικού υπαλλήλου κινείται ανάμεσα στον φόβο, τη γελοιότητα και την ανθρώπινη αγωνία. Πώς αποφύγατε την καρικατούρα;
Η καρικατούρα στο θέατρο είναι μια παγίδα. Γιατί στην ουσία είναι μια ευκολία στην οποία ο ηθοποιός διολισθαίνει έτσι ώστε να μην εμπλακεί ουσιαστικά με το σώμα και την ψυχή του ρόλου. Το αντίδοτο είναι η αλήθεια. Η αλήθεια του ρόλου που γίνεται και δική σου αλήθεια και με τη σειρά της θα γίνει και η αλήθεια των θεατών
Το έργο θέτει εμμέσως ερωτήματα για τη Δημοκρατία και την ατομική ευθύνη. Πιστεύετε ότι ο ήρωάς σας είναι θύτης, θύμα ή κάτι ενδιάμεσο;
Ο ήρωας είναι κυρίως θύμα. Είναι τόσο θύμα που γίνεται άθελά του και θύτης. Ίσως όχι και τόσο άθελα αφού είναι η επιλογή του να μη διαμαρτύρεται, να μην αντιδρά, να μην πράττει. Κι αυτή η επιλογή σε κάνει περισσότερο θύτη παρά θύμα
Πόσο επίκαιρο θεωρείτε ότι είναι το έργο σήμερα, σε σχέση με τη σχέση πολίτη- εξουσίας;
Το έργο είναι επίκαιρο αλλά και συγχρόνως διαχρονικό. Η σχέση πολίτη-εξουσίας
καθορίζει πάντα τις ζωές μας. Διαμορφώνει τη νοοτροπία μας, τις σχέσεις μας με τους άλλους, τις ευθύνες μας. Στο έργο φαίνεται ξεκάθαρα η ανάγκη να πάρουμε θέση για όσα συμβαίνουν γύρω μας. Να μην είμαστε απλώς θεατές αλλά να δρούμε ως πολιτικά όντα. Και για να δράσεις πρέπει πρώτα να σκεφτείς. Η αλλαγή στην σκέψη φέρνει και τη δράση
Υπάρχει κάποια φράση του έργου που σας «στοίχειωσε» κατά τη διαδικασία της μετάφρασης;
«Να συμβεί κάτι πραγματικά μεγάλο στον κόσμο που θα άλλαζε τα πάντα». Είναι η αγαπημένη μου ατάκα που με στοίχειωσε και κατά τη διάρκεια των προβών
Πώς βιώνετε τη διπλή σας ιδιότητα επί σκηνής, ως μεταφραστής που έχει δουλέψει σε βάθος το κείμενο και ως ηθοποιός που καλείται να το υπηρετήσει ζωντανά;
Είναι η πρώτη φορά που επιχειρώ κάτι τέτοιο και είμαι πολύ ενθουσιασμένος γιατί είναι μια διπλή δημιουργική διαδικασία κατά την οποία η μία εμπειρία εμπλουτίζει την άλλη. Η εμπειρία μου ως ηθοποιός βοήθησε στην μετάφραση και η ίδια η μετάφραση βοήθησε στο χτίσιμο του ρόλου μου.
