Ούτε επιτυχόντες, ούτε αποτυχόντες: Άνθρωποι
Μια γενιά δεν ορίζεται από μόρια αλλά από τις δυνατότητες που της επιτρέψαμε να έχει
Γιώργος Παναγιωτόπουλος
Καθηγητής,
Αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Πατρών
Πριν από λίγες ημέρες ανακοινώθηκαν οι βαθμολογίες των Πανελλαδικών Εξετάσεων του 2026. Χιλιάδες νέοι και νέες είδαν στην πλατφόρμα του Υπουργείου Παιδείας έναν αριθμό που συμπύκνωσε κόπο, αγωνία, προσδοκίες, οικογενειακές θυσίες και χρόνια προετοιμασίας. Για κάθε παιδί, αυτή η στιγμή είχε διαφορετική ερμηνεία. Κάποιοι ένιωσαν ανακούφιση, κάποιοι αμηχανία, κάποιοι χρειάστηκαν χρόνο για να διαχειριστούν το αποτέλεσμα. Πίσω όμως από κάθε βαθμολογία υπάρχει μια προσωπική διαδρομή που αξίζει σεβασμό.
Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις, παρότι προσωπικά θεωρώ ότι έχουν πλέον ωριμάσει οι συνθήκες για την κατάργησή τους, εξακολουθούν να αποτελούν έναν σημαντικό θεσμό πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η σημασία τους είναι δεδομένη. Η μετατροπή τους, όμως, σε απόλυτο κριτήριο κοινωνικής αξίας αποκαλύπτει ένα σοβαρό πολιτικό και εκπαιδευτικό πρόβλημα. Η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί να ζητά από το σχολείο να λειτουργεί ως μηχανισμός κατάταξης, την ώρα που η εποχή απαιτεί ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα ικανό να μειώνει τις ανισότητες, να καλλιεργεί δεξιότητες και να ανοίγει προοπτικές ζωής.
Μια βαθμολογία αποτυπώνει μια επίδοση σε συγκεκριμένες συνθήκες και μέσα σε ένα συγκεκριμένο εξεταστικό πλαίσιο. Δεν μπορεί να περιγράψει το σύνολο της προσωπικότητας, των ικανοτήτων και των προοπτικών ενός παιδιού. Η δημιουργικότητα, η επιμονή, η κοινωνική ευαισθησία, η φαντασία, η υπευθυνότητα, η ψυχική ανθεκτικότητα και η ικανότητα συνεργασίας δεν χωρούν σε πίνακες μορίων. Ούτε αποτυπώνονται οι άνισες αφετηρίες από τις οποίες ξεκινούν οι μαθητές.
Εδώ ακριβώς αρχίζει η ευθύνη της πολιτείας. Η ισότητα ευκαιριών δεν μπορεί να είναι σύνθημα εύκολης χρήσης στον δημόσιο λόγο. Προϋποθέτει δημόσιο σχολείο με ποιότητα, εκπαιδευτικούς που στηρίζονται θεσμικά, επιστημονικά και οικονομικά, οικογένειες που δεν αφήνονται μόνες, δομές συμβουλευτικής, ουσιαστικό επαγγελματικό προσανατολισμό και πραγματικές επιλογές μετά το σχολείο.
Γι’ αυτό έχει σημασία και η γλώσσα που χρησιμοποιούμε. Οι λέξεις «επιτυχών» και «αποτυχών», όταν λειτουργούν ως συνολικοί χαρακτηρισμοί, μικραίνουν και προσβάλλουν τον άνθρωπο. Μετατρέπουν μια εκπαιδευτική διαδικασία σε κοινωνική ετικέτα και δημιουργούν την εντύπωση ότι η αξία ενός νέου εξαρτάται από τη θέση του σε έναν πίνακα μορίων. Αυτή η αντίληψη αδικεί τους μαθητές και φτωχαίνει τη δημόσια συζήτηση για την παιδεία.
Και εδώ, αναδύονται κρίσιμα πολιτικά ερωτήματα.
Τι σχολείο προσφέρουμε στα παιδιά και με ποιους όρους ισότητας;
Πόσο ισχυρό είναι το δημόσιο σχολείο απέναντι στις κοινωνικές ανισότητες που προηγούνται κάθε εξέτασης;
Πόσο βοηθούμε τους μαθητές να γνωρίσουν τις κλίσεις τους και να επιλέξουν με επίγνωση το μέλλον τους;
Διαθέτει τελικά η χώρα μια συνεκτική πολιτική για τη νέα γενιά ή εξακολουθεί να μεταθέτει στους ίδιους τους νέους την ευθύνη για προοπτικές που δεν τους προσφέρει ισότιμα;
Η ακαδημαϊκή εκπαίδευση έχει μεγάλη αξία και κανείς δεν το αμφισβητεί. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αντιμετωπίζεται ως η μόνη θεσμικά και κοινωνικά αναγνωρισμένη διαδρομή προόδου. Μια σύγχρονη πολιτική για τη νέα γενιά οφείλει να διαμορφώσει ένα πλουσιότερο οικοσύστημα επιλογών, με περισσότερους δρόμους αξιοπρέπειας, δημιουργίας, γνώσης και επαγγελματικής εξέλιξης.
Η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων και στην κατάταξη των μαθητών. Συνεχίζεται στο επόμενο βήμα. Στην καθοδήγηση, στην ψύχραιμη αποτίμηση και στη δυνατότητα επανασχεδιασμού κάθε διαδρομής. Κυρίως, στη διαρκή υπενθύμιση ότι η προσπάθεια έχει αξία ακόμη και όταν δεν οδηγεί αμέσως στον αρχικό στόχο.
Αυτές τις ημέρες οι νέοι χρειάζονται καθαρή και ανθρώπινη στάση από τις οικογένειες, το σχολείο, την πολιτεία και τον δημόσιο λόγο.
Χρειάζονται αναγνώριση της προσπάθειας, αξιοπρέπεια στη διαχείριση του αποτελέσματος και ουσιαστική βοήθεια για το επόμενο βήμα.
Η νέα γενιά δεν ορίζεται από τα μόρια που συγκέντρωσε. Ορίζεται από την παιδεία που της προσφέραμε, από τους δρόμους που της ανοίξαμε και από την ικανότητά μας να βλέπουμε πίσω από κάθε αποτέλεσμα έναν νέο άνθρωπο που προσπαθεί, αναζητά, ωριμάζει και προχωρά.
Γι’ αυτό, ούτε επιτυχόντες, ούτε αποτυχόντες. Μόνο άνθρωποι.
Θερμά συγχαρητήρια σε όλα τα παιδιά.
*Το παρόν άρθρο αποτυπώνει αποκλειστικά προσωπικές απόψεις του συντάκτη, οι οποίες δεν εκφράζουν και δεν αντιπροσωπεύουν, σε καμία περίπτωση, το Πανεπιστήμιο Πατρών.
