Γράφει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Παναγόπουλος Αλέξιος (DDDr., Dr.Habil.).
ΘΈΜΑ.
Ειδική Νομική Θέση επί της ένδικης μεταχείρισης του Βουλευτή Νικολάου Παπαδόπουλου – υπό το Πρίσμα της Συνείδησης, του Συντάγματος και της Ιστορικο-ΝομοΚανονικής Παράδοσης.
Στην υπό εξέταση περίπτωση του βουλευτή Νικόλαου Παπαδόπουλου, ιατρού και διδάκτορα Θωρακοχειρουργού, και πολύτεκνου πατέρα, ανακύπτει το κρίσιμο ερώτημα κατά πόσον η ένδικη μεταχείριση του, συνάδει με τις θεμελιώδεις δικαιϊκες αρχές του ελληνικού συνταγματικού και ευρωπαϊκού δικαίου.
Η θέση που δύναται να υποστηριχθεί, υπό νομική τεκμηρίωση, είναι ότι ο εν λόγω βουλευτής (εις την Εθνική Πινακοθήκη), εάν ενήργησε κατά συνείδηση, στο πλαίσιο της ελευθερίας της θρησκευτικής και ηθικής του πεποίθησης, όπως αυτή κατοχυρώνεται:
στο άρθρο 13 του Σύνταγμα της Ελλάδας, στο άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, καθώς και στη διαχρονική θεμελιώδη συνταγματική παράδοση του νεοελληνικού κράτους.
1. Η έννοια της «κατά συνείδηση» δράσης στο συνταγματικό δίκαιο. Η ελευθερία της συνείδησης αποτελεί τον πυρήνα της προσωπικότητας και προστατεύεται όχι μόνο ως εσωτερική πεποίθηση, αλλά και ως εξωτερική εκδήλωση αυτής. Η σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (πρβλ. Kokkinakis v. Greece, Eweida and Others v. UK), αναγνωρίζει ότι η έκφραση θρησκευτικών πεποιθήσεων, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δημοκρατικής κοινωνίας.
Επομένως, πράξεις ή δηλώσεις που ερείδονται σε θρησκευτική συνείδηση, δεν δύνανται να ποινικοποιούνται, παρά μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις αναγκαιότητας και αναλογικότητας.
2. Ιστορικο-συνταγματική θεμελίωση της Ορθοδοξίας. Η αναφορά στην Ορθόδοξη πίστη δεν αποτελεί απλή ιδεολογική επίκληση, αλλά εδράζεται στη συνταγματική και ιστορική συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους. Ήδη από τις Εθνοσυνελεύσεις της Επανάστασης (π.χ. Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους), η Ορθόδοξη πίστη, αναγνωρίζεται ως συστατικό στοιχείο της νέας εθνικής ταυτότητας. Η παράδοση αυτή συνεχίζεται και στο ισχύον Σύνταγμα: μέσω του Προοιμίου («Εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος»),
μέσω του άρθρου 3, που κατοχυρώνει τη σχέση της Πολιτείας με την Ορθόδοξη Εκκλησία.
Η συνταγματική αυτή συνέχεια προσδίδει την ιδιαίτερη βαρύτητα σε πράξεις που ερείδονται σε ορθόδοξες αρχές, ιδίως όταν αυτές δεν παραβιάζουν ρητώς άλλα συνταγματικά δικαιώματα. Ο Άμισθος Κυβερνήτης Ιω Καποδίστριας 36 ημέρας πριν την δολοφονία του υπέγραψε διάταγμα για το ασυμβίβαστο ανωτάτων και κατώτατων Δημοσίων Λειτουργών και Στρατιωτικών, να μην ανήκουν σε Μυστικές Εταιρείες!!
3. Τα όρια της ποινικής ευθύνης και η αρχή της αναλογικότητας. Η ποινική δίωξη ενός βουλευτή για πράξεις που εντάσσονται:
στην ελευθερία της έκφρασης (άρθρο 14 Σ.),
στην ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης (άρθρο 13 Σ.),
και ενδεχομένως στο πλαίσιο της κοινοβουλευτικής του δράσης (άρθρα 61–62 Σ.),
οφείλει, να υπόκειται, σε αυστηρό έλεγχο αναλογικότητας (άρθρο 25 Σ.). Η νομολογία του ΕΔΔΑ έχει καταστήσει σαφές ότι το κράτος δεν μπορεί να περιορίζει την έκφραση θρησκευτικών ή ηθικών πεποιθήσεων χωρίς επιτακτικό κοινωνικό λόγο.
4. Κριτική αξιολόγηση της ποινικής μεταχείρισης. Υπό το ανωτέρω πρίσμα, δύναται να υποστηριχθεί ότι η ποινική δίωξη του βουλευτή: ενδέχεται να παραγνωρίζει τον συνταγματικά προστατευόμενο χαρακτήρα της συνείδησης,
ενδέχεται να υποτιμά τη θεσμική σημασία της ιστορικής και νομοκανονικής παράδοσης,
και ενδέχεται να μην πληροί τα κριτήρια της αναλογικότητας, όπως αυτά έχουν διαμορφωθεί τόσο στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όσο και των ελληνικών ανωτάτων δικαστηρίων.
Ωστόσο, από αυστηρά νομική σκοπιά, πρέπει να διευκρινιστεί ότι η επίκληση της θρησκευτικής συνείδησης, δεν αίρει αυτομάτως τον άδικο χαρακτήρα μιας πράξης. Απαιτείται συγκεκριμένη στάθμιση, με άλλα έννομα αγαθά, όπως η δημόσια τάξη και τα δικαιώματα τρίτων. Η συμπερασματική θέση, είναι ότι νομικά είναι υποστηρίξιμο ότι ο βουλευτής Νικόλαος Παπαδόπουλος ενήργησε κατά συνείδηση, ερειδόμενος:
σε συνταγματικά κατοχυρωμένες ελευθερίες,
στην ευρωπαϊκή προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων,
και στη διαχρονική Ελληνική Συνταγματική Παράδοση της Ελληνικής Πολιτείας.
Κατά συνέπεια, η υπαγωγή της συμπεριφοράς του σε ένδικη δίωξη καί αξιολόγηση, οφείλει να εξεταστεί με ιδιαίτερη αυστηρότητα, ως προς τη συνταγματική και συμβατική της συμβατότητα, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν πρόκειται περί δυσανάλογης ή αδικαιολόγητης παρέμβασης της Πολιτείας και της δικαιοσύνης. Με επιπλέον δεδομένο την ηθική υπόσταση του προσώπου και τον υποδειγματικό πρότερον βίο ενός υπερπολύτεκνου πατέρα, τόσο ως ιατρός και διδάκτωρ θωρακοχειρουργός όσο και ως βουλευτής. Με ενισχυμένη την ηθική, βιοηθική, βιοπολιτική, πατριωτική και εθνική συνείδηση, που σε άλλες εποχές ή άλλες χώρες πιθανόν θα ήταν τιμώμενο μέλος του Ελληνικού Κοινοβουλίου.
Θεωρώ ότι το Προοίμιο του Ελληνικού Συντάγματος και το άρθρο 3Σ είναι άκρως δεσμευτικά για τον όρκο και τη συνείδηση των Δικαστών των Βουλευτών, των υπουργών και όλων των Δημοσίων Λειτουργών όλων των βαθμίδων, καθότι δεσμευτικά κατοχυρώνει το Κανονικό Δίκαιο της Ορθοδοξίας και ενισχύει καθοριστικά το Εθνικό Συμφέρον του Γένους.
