Ενόψει της σημαντικής επιστημονικής εκδήλωσης με θέμα την Ιατρική Γενετική και την Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή που διοργανώνει ο Ελληνο-Γαλλικός Σύνδεσμος, η Ισμήνη Κριάρη, πρόεδρος της Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, ομότιμη καθηγήτρια και πρώην πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, παρέθεσε μία άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη στο περιοδικό “Πατρινόραμα Hellenic” και στη δημοσιογράφο Ευτυχία Λαμπροπούλου, η οποία έχει και τον συντονισμό της ημερίδας. Με λόγο ουσιαστικό και βαθιά ανθρώπινο, αναφέρεται στις αξίες που διαμόρφωσαν την προσωπικότητά της, στις προκλήσεις της ακαδημαϊκής της πορείας, στον ρόλο της παιδείας και της δημοκρατίας, αλλά και στα κρίσιμα διλήμματα που γεννούν οι εξελίξεις της επιστήμης και της τεχνολογίας. Μία συνέντευξη που ξεπερνά τα όρια της ακαδημαϊκής συζήτησης και αγγίζει τον πυρήνα των μεγάλων ερωτημάτων της εποχής μας.
Κυρία Κριάρη, κοιτάζοντας τη διαδρομή σας από τη Νομική μέχρι την Πρυτανεία του Παντείου, ποια στιγμή νιώθετε ότι σας διαμόρφωσε περισσότερο ως άνθρωπο και όχι μόνο ως ακαδημαϊκό;
Σχετικά με τα πρόσωπα που διαμόρφωσαν την πορεία μου, αυτοί είναι οι γονείς μου, ο γεωπόνος/συγγραφέας Αριστείδης Κριάρης και η ΄Αννα Κριάρη, το γένος Βουρδουμπά. Με καταγωγή από την Κρήτη, αγαπούσαν την ιστορία και την λογοτεχνία του νησιού, διάβαζαν αδιάκοπα ό,τι είχε σχέση με την Κρήτη, εκτιμούσαν τον λαϊκό πολιτισμό και με μύησαν από μικρό παιδί στην μαγεία του διαβάσματος και στην μαγεία της λογοτεχνίας. Μου ενέπνευσαν την αγάπη για το διάβασμα, για την σκληρή δουλειά και για την συμμετοχή στα κοινά. Μου δίδαξαν με το παράδειγμά τους ότι η μόρφωση είναι η απόλυτη αξία εν σχέσει με την δυνατότητα να ζήσει κανείς με ιδανικά και με πληρότητα. Μου δίδαξαν ότι η διαδικασία απόκτησης παιδείας δεν σταματάει ποτέ και ότι η αναζήτηση της αλήθειας είναι η διαδικασία που χαρακτηρίζει έναν άνθρωπο. Αν και ήταν αυστηροί, ως χαρακτήρες και λόγω καταγωγής, δεν επενέβησαν ποτέ στις επαγγελματικές ή άλλες επιλογές μου, γιατί πίστευαν ότι ο σεβασμός της προσωπικότητας ήταν αδιαπραγμάτευτη αξία. Ο σύζυγός μου, ο διπλωμάτης Αλέξανδρος Κατράνης, με βοήθησε να ανοίξω τους ορίζοντές μου, να γνωρίσω άλλους πολιτισμούς και να ασχοληθώ με θέματα, τα οποία δεν ανήκαν στην επιστημονική συζήτηση της χώρας μας την εποχή που άρχισα την σταδιοδρομία μου.
Στα χρόνια που βρεθήκατε στο τιμόνι του Παντείου, υπήρξε κάποια απόφαση που σας κόστισε συναισθηματικά, αλλά πιστεύετε σήμερα ότι ήταν η σωστή;
Εκείνο που με στενοχώρησε στην ακαδημαϊκή μου σταδιοδρομία ήταν ότι ανέλαβα Αντιπρύτανις (2011 – 2016) και Πρύτανις (2016 – 2020) εν μέσω της σκληρής οικονομικής κρίσης και στο τέλος της θητείας μου είχα να αντιμετωπίσω και τα θέματα του κορωνοϊού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ότι δεν μπόρεσα να αναπτύξω, στον βαθμό που θα ήθελα, τις συνέργειες με άλλα ιδρύματα εντός και εκτός Ελλάδος, παρά το γεγονός ότι προώθησα ακαδημαϊκές συμφωνίες και πήρα πρωτοβουλίες στον τομέα αυτόν.
Έχοντας αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής σας στα ανθρώπινα δικαιώματα και τη βιοηθική, ποια είναι η μεγαλύτερη αγωνία που έχετε για τη νέα γενιά στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων;
Οι νέοι εκπροσωπούν σε κάθε εποχή την ελπίδα και την αισιοδοξία. Ανησυχία μου προκαλεί η συνεχής απασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα και η υιοθέτηση προτύπων, που δεν έχουν σχέση με την πρόοδο. Η υποχώρηση της κριτικής σκέψης , στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης , φοβάμαι ότι θα έχει αρνητικά αποτελέσματα σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Τα θέματα της βιοηθικής, όπως π.χ. οι αποφάσεις για το τέλος της ζωής, οι επεμβάσεις στο ανθρώπινο γονιδίωμα, η ανακουφιστική αγωγή ή οι κλινικές μελέτες και οι εξελίξεις στην ανθρώπινη αναπαραγωγή, ενώ συνδέονται με ηθικά διλήμματα και θα έπρεπε να απασχολούν την κοινωνία, δεν αποτελούν στοιχεία του δημοσίου διαλόγου και φαίνεται ότι δεν έχουν προκαλέσει το ενδιαφέρον των νέων. Είμαι αισιόδοξη, όμως, γιατί πιστεύω ότι πρόκειται για μια πρόσκαιρη στιγμή αδιαφορίας και αισθάνομαι ότι στο μέλλον η σημερινή γενιά, η οποία έχει περισσότερες δυνατότητες να ταξιδέψει, να γνωρίσει τον τρόπο διακυβέρνησης σε άλλες χώρες και να λάβει εύκολα πληροφορίες, θα διαπρέψει, θα συνεισφέρει στον δημόσιο διάλογο και θα προτείνει διεξόδους από τις κρίσεις που θα αντιμετωπίσει.
Ποιο πρόσωπο ή ποια συνάντηση μέσα στην πανεπιστημιακή σας πορεία έχει μείνει χαραγμένη στη μνήμη σας και γιατί;
Με πολλούς συναδέλφους έχω συνεργαστεί στενά και συνεργάζομαι ακόμη. Δεν θα ήθελα να αναφέρω ένα συγκεκριμένο όνομα, γιατί δεν μπορώ να «ταξινομήσω» όλες αυτές τις ακαδημαϊκές και φιλικές σχέσεις που έχω δημιουργήσει στην διάρκεια της ζωής μου και οι οποίες μου έδωσαν πλούτο σκέψεων, κουράγιο σε στιγμές αδυναμίας και πολλές φορές έναυσμα και κίνητρο για να συνεχίσω και να εξελιχθώ ως άνθρωπος και ως επιστήμονας.
Σε μια εποχή όπου συχνά αμφισβητείται η αξία των θεσμών, τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας δίνει ελπίδα για το μέλλον της δημοκρατίας και της εκπαίδευσης;
Η εκπαίδευση παραμένει η μόνη «ακλόνητη» αξία της κοινωνίας μας. Οι οικογένειες είναι πρόθυμες να καταβάλουν υψηλό τίμημα, ώστε τα παιδιά τους να σπουδάσουν και να αποκτήσουν εφόδια κάθε είδους΄ αυτή είναι μια νοοτροπία, η οποία δεν υπάρχει σε άλλες χώρες και για τον λόγο αυτό πιστεύω ότι η ενίσχυση της οικονομίας με άτομα με πολλές ικανότητες και δεξιότητες θα βοηθήσει την χώρα μας.
Αν μπορούσατε να απευθύνετε σήμερα ένα προσωπικό μήνυμα στους φοιτητές και τις φοιτήτριες που αναζητούν τον δρόμο τους μέσα σε ένα αβέβαιο περιβάλλον, ποιο θα ήταν αυτό;
Οι φοιτητές και οι φοιτήτριές μας έχουν μπροστά τους πολλές δυνατότητες να εργασθούν και να συνεργασθούν με συναδέλφους από πολλές χώρες, είτε στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus είτε μέσω άλλων προγραμμάτων. Οι ευκαιρίες είναι αρκετές και οι ίδιοι/ οι ίδιες θα αντιληφθούν πώς θα τις αξιοποιήσουν.
Μετά από μια τόσο πλούσια ακαδημαϊκή και δημόσια πορεία, ποια παρακαταθήκη θα θέλατε να αφήσετε πίσω σας και τι θα θέλατε να θυμούνται οι άνθρωποι όταν ακούν το όνομα Ισμήνη Κριάρη;
Θα ήθελα οι φοιτητές και οι συνάδελφοι που με γνώρισαν να θυμούνται την προσπάθειά μου να εισαγάγω ένα νέο, για την εποχή του, επιστημονικό αντικείμενο στην Ελλάδα, την «Βιοηθική και το Δίκαιο» και να συμβάλω, εν γένει, στην λειτουργία του Πανεπιστημίου.
Μέσα από τις απαντήσεις της, η Ισμήνη Κριάρη δεν καταθέτει την εμπειρία μιας διακεκριμένης ακαδημαϊκού και θεσμικής προσωπικότητας. Μεταλαμπαδεύει την στάση ζωής που στηρίζεται στη γνώση, στην ευθύνη, στον σεβασμό του ανθρώπου και στην πίστη ότι η παιδεία παραμένει η ισχυρότερη δύναμη προόδου. Σε μια εποχή όπου η επιστήμη ανοίγει διαρκώς νέους δρόμους και η κοινωνία καλείται να απαντήσει σε πρωτόγνωρα διλήμματα, η φωνή της αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η επικείμενη εκδήλωση του Ελληνογαλλικού Συνδέσμου φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα διαλόγου και προβληματισμού, εκεί όπου η επιστημονική γνώση συναντά την ηθική, το δίκαιο και τις αξίες που διαμορφώνουν το μέλλον μας.
